محمد رضا واليزاده معجزى
748
تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى )
حكومت نداشتند . بنابراين مىتوانم بگويم كه اين حكام هيچ كدام در لرستان نافذ الحكم نبودند و از اين چند نفر تنها عضد السلطان توانست تا شهر خرمآباد بيايد . اين دوره از تاريكترين ادوار تاريخ لرستان است براى اينكه از ابتداى تاريخ تا اين زمان لرستانيان به اين درجه دچار انحطاط و عقبماندگى نبودهاند . در اين سالها كه حكومت عرضه اداره كشور را نداشت لرستان در لهيب ناامنى و هرجومرج و خودسرى و خودكامگى و ملوك الطوايفى مىسوخت و اى كاش اين بدبختيها منحصر به همان حوزه لرستان مىبود بلكه غارتگران شعاع يغماگرى و راهزنى را به حدود قم و ساوه و اراك و همدان رسانيده و با ما شا اللّه خان و نايب حسين دست اتحاد داده بودند . نه شاه نه صدراعظم و نه هيأت دولت [ ، هيچكدام ] به فكر اين سرزمين نبودند و بهطورى آن را در بوته فراموشى و طاق نسيان گذاشته بودند كه دولتهاى مجاور مىخواستند بيرق خود را بر فراز آن بكوبند كه در جاى خود شرح اين ماجراها و بدبختيها را دادهايم . « 1 » در اين دوره تاريك ، صدى هفتاد از محصول غله لرستان كاسته شد ، براى اينكه كشاورزى در سايه امنيت توسعه مىيابد و مردم كمبود غله را با استفاده از بلوط جبران مىكردند . عشاير حتى باغهاى اطراف شهر را نيز بين خود تقسيم كرده و درختها را قطع مىكردند . چنانكه گفتيم هيچ حاكمى قادر نبود از بروجرد قدم فراتر نهد و تنها عضد السلطان چون شاهزاده بود [ و به دربار وابستگى نزديكترى داشت ] مورد احترام واقع شد و او را به خرمآباد وارد ساختند ولى در بين راه خوانين زينبى اختلافى باهمديگر پيدا كرده ، در حضور شاهزاده با چوب و چماق به جان همديگر افتادند و چيزى نمانده بود كه بين آنها [ كار ] به جاهاى باريك بكشد ولى على مردان خان كه مقتدرترين همه بود وخامت اوضاع را درك كرده آنان را از همديگر جدا ساخت . در نتيجه اين رفتار عضد السلطان متوجه شد كه بدون داشتن قدرت كافى در لرستان نمىتواند حكومت كند و بهتر آن است كه به حوزه كوچكتر بروجرد قناعت كند . با اين وصف در روزى كه اهالى خرمآباد كه براى تبريك ورود نزد شاهزاده رفته بودند و از ناامنى لرستان و تزاحمات راهزنان و فلج شدن تجارت و كشاورزى نزد شاهزاده شكايت كردند ، مشاراليه شروع به رجزخوانى و حماسهسرايى كرده و به اهل شهر قول داده كه راهها را امن و به غارتگرى و خودكامگى اشرار خاتمه دهد و اهل
--> ( 1 ) . اين ناامنىها و غارتگريها و راهزنيها فقط مخصوص قسمت پيشكوه لرستان كه خرمآباد مركز آن است بود و حوزه پشتكوه كه حسينآباد حاكمنشين آن بود ، در سايه عرضه و لياقت والى پشتكوه از همهجاى ايران مأمونتر و منظمتر بوده و احدى را قدرت عمل خلاف در آنجا نبود .